Srpska pravoslavna crkva danas proslavlja Prepodobnog Atanasija Atonskog, jednog od najznačajnijih svetitelja pravoslavnog monaštva i osnivača Velike Lavre na Svetoj Gori. Njegov lik sačuvan je i na fresci iz oko 1340. godine u manastiru Visoki Dečani, jednom od najvrednijih spomenika srednjovekovne srpske umetnosti.
Svetitelj koji je oblikovao život na Svetoj Gori
Prepodobni Atanasije Atonski, rođen početkom 10. veka u Trapezuntu, smatra se utemeljivačem organizovanog opštežiteljskog monaštva na Svetoj Gori.
Nakon godina podvižničkog života, oko 963. godine osnovao je manastir Veliku Lavru, najstariji i jedan od najznačajnijih svetogorskih manastira. Njegov način organizovanja monaškog života postao je uzor mnogim kasnijim svetogorskim bratstvima, a njegov duhovni uticaj proširio se čitavim pravoslavnim svetom.
Srpska pravoslavna crkva njegov spomen proslavlja danas, 18. jula po gregorijanskom, odnosno 5. jula po julijanskom kalendaru.
Freska koja traje gotovo sedam vekova
Među brojnim prikazima ovog svetitelja posebno se izdvaja freska iz oko 1340. godine u kapeli Svetog Dimitrija manastira Visoki Dečani.
Na njoj je Sveti Atanasije predstavljen u arhijerejskoj odeždi, sa podignutom desnom rukom u gestu blagoslova, dok u levoj drži svitak – simbol duhovne pouke i monaškog predanja. Smiren izraz lica, skladne proporcije i bogata paleta boja karakteristični su za vrhunce dečanskog freskopisa iz prve polovine 14. veka.
Iako je freska tokom vekova pretrpela oštećenja, njena umetnička vrednost ostala je sačuvana, svedočeći o visokom dometu srednjovekovnog srpskog zidnog slikarstva.
Dečani kao riznica srednjovekovne umetnosti
Manastir Visoki Dečani, zadužbina kralja Stefana Dečanskog i cara Dušana, poznat je po jednoj od najbogatijih i najbolje očuvanih zbirki srednjovekovnih fresaka u Evropi. Njegove zidove krasi više od hiljadu pojedinačnih predstava svetitelja, biblijskih scena i istorijskih ličnosti, nastalih u periodu između 14. i 15. veka.
Lik Svetog Atanasija Atonskog, naslikan pre gotovo sedam vekova, i danas podseća da umetnost srednjeg veka nije bila samo izraz slikarskog umeća, već i svedočanstvo vere, kulture i trajanja.
