Nevladina organizacija CASA objavila je danas drugi izveštaj o monitoringu primene Zakona o strancima na Kosovu, u kojem navodi da postoje, kako kažu, „ozbiljne pravne i administrativne prepreke“ u ostvarivanju prava na civilnu registraciju, regulisanje boravka, lična dokumenta i postupke za sticanje državljanstva. Posebno se to odnosi na pripadnike srpske i drugih nevećinskih zajednica.
Izveštaj je zasnovan na terenskom monitoringu sprovedenom tokom aprila ove godine. U okviru toga obavljene su posete opštinskim kancelarijama za civilnu registraciju, sastanci sa predstavnicima kosovskog Ministarstva unutrašnjih poslova, kao i javni forum u Severnoj Mitrovici sa građanima koji su se, kako se navodi, suočavali sa ovim problemima.
Kako navode iz CASA-e, u izveštaj su uključeni i slučajevi koje su građani prijavili kroz njihov monitoring sistem, sa severa i juga Ibra.
Neujednačene procedure i dodatni troškovi
Jedan od glavnih nalaza odnosi se na različitu praksu među opštinama.
„Podnosioci zahteva često dobijaju različite informacije o dokumentima i procedurama, dok se zahtevi razlikuju od zvaničnih smernica Ministarstva unutrašnjih poslova“, navodi se u izveštaju.
Građani, kako se dodaje, prijavljuju i dodatna administrativna opterećenja, uključujući zahteve za apostile overama i notarskim overama dokumenata, i u slučajevima kada to, prema navodima iz izveštaja, nije jasno propisano.
Iz CASA-e upozoravaju da to dovodi do većih troškova i dužih postupaka.
Osobe rođene van Kosova
Poseban deo izveštaja odnosi se na osobe rođene van Kosova, čiji roditelji imaju kosovska dokumenta.
Kako se navodi, deo tih osoba i nakon punoletstva ima poteškoće u pristupu civilnoj registraciji i sticanju državljanstva, iako žive na Kosovu i imaju porodične veze sa kosovskim državljanima.
U izveštaju se podseća i da je CASA ranije ukazivala da određene prakse nisu bile u potpunosti usklađene sa ranijim Zakonom o državljanstvu.
Istovremeno, organizacija izražava zabrinutost zbog novog Zakona o državljanstvu koji uskoro stupa na snagu, a kojim se uvodi pravilo da osobe rođene van Kosova gube mogućnost da steknu državljanstvo po poreklu nakon 18. godine, ako to pravo ranije nisu ostvarile.
CASA ocenjuje da bi to moglo da pogodi određene zajednice, posebno one koje zbog administrativnih, političkih ili praktičnih prepreka nisu uspele da završe postupke na vreme.
Rokovi i pravna zaštita
U izveštaju se navodi i zabrinutost građana zbog kratkih rokova za procedure civilne registracije i regulisanje boravka.
Kako se ističe, opštinske službe su već preopterećene, dok se podnosiocima zahteva često ne izdaju pisane potvrde ili odluke, što otežava mogućnost žalbi i sudske zaštite.
Takođe se upozorava da bi prestanak priznavanja srpskih ličnih karata izdatih stanovnicima na Kosovu od 15. marta 2027. godine mogao izazvati poteškoće u pristupu zdravstvenoj i socijalnoj zaštiti, kao i u regulisanju boravišnog statusa.
Spajanje porodice i državljanstvo
Izveštaj se bavi i slučajevima supružnika državljana Kosova koji državljanstvo pokušavaju da ostvare kroz proceduru spajanja porodice.
CASA navodi da bi se trajanje braka za potrebe sticanja državljanstva trebalo računati od dana zaključenja braka, a ne od dana naknadne registracije pred kosovskim institucijama.
„Rigidno insistiranje na dodatnom jednogodišnjem boravku u slučajevima dugotrajnih brakova i stvarnog porodičnog života može predstavljati nesrazmernu i preterano formalnu prepreku“, navodi se.
Preporuke institucijama
CASA poziva institucije da usklade prakse između opština, produže prelazne rokove, definišu jasne procedure za osobe rođene u inostranstvu čiji roditelji imaju kosovska dokumenta, obezbede pisane odluke i omoguće delotvorne pravne mehanizme.
Organizacija je najavila i dodatnu pravnu i političku analizu novog Zakona o državljanstvu, koja će uskoro biti objavljena.
