U razmaku od dva dana, iz Beograda i Prištine upućene su poruke o ratnim stradanjima i potrebi da odgovorni budu procesuirani. Dok je Kancelarija za Kosovo i Metohiju povodom godišnjice stradanja Srba u Orahovcu i okolnim selima iz jula 1998. godine saopštila da „pravda i dalje nije zadovoljena”, Kosovska policija i Specijalno tužilaštvo Kosova dan ranije obišli su mesta stradanja albanskih civila u Gornjem Obrinju i Starom Pokleku, poručujući da ostaju posvećeni rasvetljavanju ratnih zločina.

Gotovo tri decenije nakon rata, godišnjice se i dalje obeležavaju odvojeno, dok dokumentacija o ratnim žrtvama pokazuje da su na području opštine Orahovac stradali pripadnici različitih zajednica.

Kancelarija za KiM: „Pravda još nije zadovoljena”

Kancelarija za Kosovo i Metohiju saopštila je povodom godišnjice stradanja Srba u Orahovcu i okolnim selima da zločini počinjeni u julu 1998. godine predstavljaju jedan od „najkrvavijih i najbrutalnijih napada na Kosovu i Metohiji”, uz zahtev da odgovorni budu procesuirani.

U saopštenju se navodi da je između 17. i 22. jula 1998. godine, kako tvrde, kidnapovano i zarobljeno oko 100 Srba sa teritorije opštine Orahovac. Dodaje se da je 46 njih pronađeno u masovnim grobnicama, među kojima je, prema navodima Kancelarije za KiM, bilo i 15 članova porodice Kostić iz Retimlja.

Navodi se i da su na spomen-ploči u Velikoj Hoči uklesana imena 84 stradalnika sa teritorije opštine Orahovac koji su živote izgubili u periodu od 1998. do 2000. godine.

„Za zločine nad Srbima u ora­hovačkom kraju pravda još nije zadovoljena”, navodi Kancelarija za KiM, uz ocenu da „mnogi od zločinaca i danas žive slobodno”.

U saopštenju se dodaje da se prisećanjem na žrtve porodice Kostić i ostale stradale zahteva procesuiranje odgovornih.

Godišnjica obeležena u Velikoj Hoči

Godišnjica stradanja Srba u orahovačkoj opštini danas je obeležena u Velikoj Hoči šetnjom od centra sela do spomen-obeležja kidnapovanim i ubijenim Srbima, kao i služenjem parastosa.

Vence i cveće položili su predstavnici Kancelarije za Kosovo i Metohiju, predsednik Privremenog organa opštine Orahovac Aleksandar Micić, kao i članovi porodica kidnapovanih i ubijenih.

Kosovska policija: „Počinioci moraju biti identifikovani”

Dva dana ranije, Kosovska policija i Specijalno tužilaštvo Kosova saopštili su da ostaju posvećeni istraživanju i dokumentovanju ratnih zločina.

Generalni direktor Policije Kosova Gazmend Hodža, zajedno sa specijalnim tužiocem Iljirom Morinom, direktorom Departmana za istrage Agronom Nezajem i direktorom Uprave za istragu ratnih zločina Baškimom Spahiuom, posetio je Gornje Obrinje i Stari Poklek u opštini Glogovac, gde su tokom rata stradali albanski civili.

Orahovac – dokumentovana stradanja različitih zajednica

Iako se godišnjice ratnih stradanja uglavnom obeležavaju odvojeno, dokumentacija Fonda za humanitarno pravo pokazuje da se događaji na području opštine Orahovac ne mogu posmatrati samo kroz stradanje jedne zajednice.

Fond za humanitarno pravo i Fond za humanitarno pravo Kosovo godinama su radili na dokumentovanju svih pojedinačnih žrtava rata, što je kasnije objedinjeno u Kosovskoj knjizi pamćenja – bazi podataka koja beleži ubijene i nestale osobe na Kosovu tokom perioda 1998–2000. godine.

Prilikom predstavljanja Popisa ubijenih, nestalih i stradalih u opštini Orahovac, osnivačica Fonda za humanitarno pravo Nataša Kandić istakla je da cilj registra nije bio da beleži stradanje samo jedne zajednice, već da ostane trajni zapis o svemu što se dogodilo na području cele opštine.

Kosovska knjiga pamćenja beleži pojedinačne slučajeve ubijenih i nestalih Srba, Albanaca, Roma i pripadnika drugih zajednica, sa ciljem da svaka žrtva bude evidentirana imenom i prezimenom, bez obzira na nacionalnost.

Prema dokumentaciji Fonda za humanitarno pravo, stradanja u opštini Orahovac nisu završena događajima iz jula 1998. godine. Baza beleži žrtve različitih zajednica tokom sukoba, ali i nasilje nakon završetka rata 1999. godine, kada su ubijani i kidnapovani Srbi i drugi nealbanci, a veliki broj ljudi raseljen.

Odgovornost i nestali – otvorena pitanja gotovo tri decenije kasnije

Stradanja u Orahovcu deo su šireg pitanja ratnih zločina i nerešenih sudbina nestalih lica na Kosovu, koje ni gotovo tri decenije kasnije nije zatvoreno.

Prema navodima iz najnovijeg nacrta izveštaja stalnog izvestioca Evropskog parlamenta za Kosovo Riha Terasa, sudbina 1.590 nestalih lica i dalje nije razjašnjena. U izveštaju se navodi da je između aprila 2024. i septembra 2025. godine rešena sudbina svega 26 nestalih osoba, uz poziv Beogradu i Prištini da nastave saradnju kroz mehanizme za nestala lica i da se ovo pitanje ne politizuje.

Jedan od zahteva upućen Srbiji jeste da otvori i učini dostupnom relevantnu policijsku, vojnu i arhivsku dokumentaciju iz perioda rata 1998–1999. godine, što se u izveštaju ocenjuje kao važno za utvrđivanje činjenica, pronalaženje nestalih i ostvarivanje pravde.

Za ratne zločine počinjene tokom sukoba na Kosovu vođeni su postupci protiv pripadnika različitih strana. Pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju pravosnažno su osuđeni pojedini visoki politički, vojni i policijski zvaničnici Srbije i tadašnje Savezne Republike Jugoslavije za zločine počinjene nad kosovskim Albancima tokom 1999. godine.

Pred Specijalizovanim većima Kosova u Hagu vodi se postupak protiv bivših visokih pripadnika OVK za optužbe koje obuhvataju progone, ubistva, mučenje i druga krivična dela počinjena tokom i nakon sukoba. Taj postupak još nije okončan pravosnažnom presudom.

Pitanje nestalih ostalo je jedno od retkih pitanja oko kojeg su se Beograd i Priština formalno obavezali na saradnju. Deklaracijom o nestalim licima iz 2023. godine strane su se obavezale da rade na lociranju i identifikaciji osoba čija sudbina još nije poznata.

Prvi sastanak Zajedničke komisije za nestala lica održan je krajem januara 2026. godine, gotovo tri godine nakon usvajanja Deklaracije, ali porodice nestalih i dalje čekaju konkretne rezultate.