Poziv da patrijarh Porfirije bude proglašen nepoželjnom osobom, tvrdnje da je SPC izgubila spor oko crkve u Rakitnici i najava „vraćanja” srpskih svetinja predstavljaju deo šire kampanje protiv Srpske pravoslavne crkve na Kosovu, ocenjuje Eparhija raško-prizrenska. U opširom saopštenju objavljenom danas, drugom za manje od nedelju dana, Eparhija optužuje Nikolu Džufku da u javnost iznosi dokazivo neistinite tvrdnje i upozorava da njegove izjave mogu sadržati elemente krivičnog dela izazivanja nacionalne, verske i etničke mržnje. Od kosovskih institucija Eparhija zahteva da ispitaju njegove navode i konačno počnu da primenjuju zakon jednako prema svima.

Eparhija je reagovala na intervju koji je Džufka 19. jula dao za KosovaPress, a koji su potom preneli pojedini kosovski mediji. Međutim, i više drugih medija je pokrenulo ovu temu.

U tom razgovoru državljanin Albanije, koji se predstavlja kao „arhiepiskop Autokefalne pravoslavne crkve Kosova”, tvrdio je da je njegova organizacija dobila sudski spor protiv Srpske pravoslavne crkve, da je pred sudom dokazao kako srednjovekovna crkva Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva nije u vlasništvu SPC, već da je reč o „albanskom manastiru”, te da će, kako je naveo, „sve albanske crkve i manastiri koje je uzurpirala Srpska pravoslavna crkva biti vraćeni njihovim vlasnicima”.

Istovremeno, pozvao je kosovske vlasti da patrijarha srpskog Porfirija proglase nepoželjnom osobom na Kosovu i saopštio da je počela registracija vernika za njegovu organizaciju, uz napomenu da pravo na registraciju imaju isključivo Albanci pravoslavne veroispovesti.

Eparhija navodi da su upravo ove izjave bile povod za današnje reagovanje, ocenjujući da one predstavljaju nastavak narativa kojim se Srpska pravoslavna crkva predstavlja kao uzurpator sopstvenih svetinja, dok se istovremeno dodatno podstiču verske i nacionalne podele.

Već u uvodnom delu saopštenja Eparhija navodi da Džufka nije, niti je ikada bio, pripadnik bilo koje kanonske pravoslavne crkve u svetu. Podsećajući da je još 2022. godine i sama Pravoslavna autokefalna crkva Albanije javno saopštila da njegove tvrdnje o navodnom rukopoloženju predstavljaju obmanjivanje javnosti.

„Gospodin Džufka nije, niti je ikada bio, klirik Srpske Pravoslavne Crkve, Pravoslavne autokefalne crkve Albanije, niti bilo koje kanonske Pravoslavne Crkve bilo gde u svetu… On ne predstavlja nikoga osim samoga sebe”, navodi Eparhija.

SPC: Nikakav spor nismo izgubili, Džufka je optuženi, a ne pobednik u postupku

Najveći deo današnjeg saopštenja Eparhija posvećuje tvrdnjama Nikole Džufke da je njegova organizacija navodno dobila spor protiv Srpske pravoslavne crkve oko srednjovekovne crkve Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva.

Te tvrdnje odbacuje kao „apsolutnu neistinu”.

Prema navodima Eparhije, Srpska pravoslavna crkva nikada nije vodila, niti izgubila bilo kakav građanski spor protiv Džufke ili njegove organizacije, niti postoji bilo kakva presuda kojom je sud odlučio u njegovu korist.

„Srpska Pravoslavna Crkva nikada nije pokrenula, niti je ikada bila stranka u bilo kakvom građanskom sporu sa gospodinom Džufkom, njegovom organizacijom ili bilo kojim licem povezanim sa njim. Ne postoji nijedna presuda bilo kog suda, ni u jednom stepenu, kojom je Crkva nešto ‘izgubila’ u njegovu korist”, navodi se u saopštenju.

Umesto toga, Eparhija ističe da jedini sudski postupak koji se trenutno vodi jeste krivični postupak protiv samog Džufke i njegovog saradnika Lejdija Zagalija, pokrenut nakon upada u crkvu Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici.

Kako objašnjavaju, predmet je pokrenut zbog prvog upada u crkvu, novembra 2023. godine. Optužnica je u jednom trenutku bila odbačena odlukom Osnovnog suda u Prištini, ali je u međuvremenu Apelacioni sud ukinuo tu odluku i predmet vratio na ponovno odlučivanje.

U međuvremenu je, podseća Eparhija, Džufka u maju prošle godine ponovo provalio u isti hram.

Nakon vraćanja predmeta na ponovno odlučivanje, Srpskoj pravoslavnoj crkvi prvi put je priznato svojstvo oštećene strane, a prvo ročište u obnovljenom postupku održano je 26. maja ove godine.

Zbog toga Eparhija odbacuje i Džufkinu tvrdnju da se predmet nalazi pred drugostepenim sudom.

„Predmet se ne nalazi ‘u drugom stepenu’, kako se neistinito tvrdi u intervjuu, već na samom početku prvostepenog krivičnog postupka, u kome gospodin Džufka nije stranka koja je dobila spor, već optuženi”, navodi se.

Istovremeno, iz Eparhije ukazuju da su još dve krivične prijave, podnete zbog događaja iz novembra 2023. i maja 2025. godine, i dalje bez sudskog epiloga.

Kako navode, uprkos težini dela koja su prijavljena, do danas nije podignuta optužnica, niti je pokrenut sudski postupak, što ocenjuju teško razumljivim.

Posebno odbacuju i Džufkine tvrdnje da je uspeo da dokaže kako crkva u Rakitnici nije u vlasništvu SPC.

Prema navodima Eparhije, vlasništvo nad srednjovekovnim hramom nikada nije bilo predmet spora, niti je moglo biti, jer je reč o zaštićenom kulturnom dobru Srpske pravoslavne crkve.

„Ta crkva je svetinja Srpske Pravoslavne Crkve i zaštićeno kulturno dobro”, navodi Eparhija, dodajući da je svaka eventualna nedoumica kod institucija otklonjena nakon dostavljanja relevantne dokumentacije o vlasništvu.

Prema njihovoj oceni, ono što je Džufka pokušao jeste da iskoristi neuređeno stanje u pojedinim katastarskim evidencijama kako bi prisvojio nešto što mu, kako navode, nikada nije pripadalo.

„Crkva godinama upozorava da upravo takvi pokušaji predstavljaju stvarnu opasnost i nastaviće da im se odlučno suprotstavlja, kao što im se suprotstavlja i u ovom slučaju”, ističe Eparhija.

Džufkine izjave podstiču mržnju i ugrožavaju bezbednost SPC i vernika

Osim što osporava Džufkove tvrdnje o sudskom postupku, Eparhija ocenjuje da su njegove poruke daleko ozbiljnije od spora oko jedne crkve.

Posebno ukazuje na njegove izjave da će „vratiti” crkve i manastire koje je, kako tvrdi, Srpska pravoslavna crkva „uzurpirala”, ocenjujući da je reč o narativu koji godinama pokušava da predstavi SPC kao uzurpatora sopstvene baštine.

„Ovi pseudistorijski narativi, koji su bezbroj puta opovrgnuti činjenicama i dokumentacijom, predstavljaju Srpsku Pravoslavnu Crkvu na Kosovu i Metohiji kao uzurpatora tuđe imovine, a ne kao vlasnika svetinja koje je vekovima gradila i čuvala”, navodi se u saopštenju.

Prema oceni Eparhije, ovde nije reč o imovinskom pitanju, već o stvaranju atmosfere u kojoj se SPC predstavlja kao legitimna meta.

Ističu da se takve tvrdnje iznose u trenutku kad su nacionalne tenzije ponovo pojačane i upozoravaju da širenje, kako navode, dokazivih neistina može imati ozbiljne posledice po bezbednost sveštenstva, vernika i pravoslavnih svetinja.

„Ovde nije reč o sporu oko prava svojine. Reč je, još jednom, o stavljanju mete na Srpsku Pravoslavnu Crkvu i njene vernike u društvenom okruženju u kome se nacionalna osećanja iznova raspaljuju, ovoga puta dokazivim falsifikatima i neistinama”, navodi Eparhija.

Posebno zabrinjavajućim ocenjuju Džufkin poziv da poglavar Srpske pravoslavne crkve, patrijarh Porfirije, bude proglašen nepoželjnom osobom na Kosovu.

Navode da se takvim porukama dodatno ohrabruju oni koji prihvataju, kako kažu, pseudistorijske narative i povećava rizik da verbalne pretnje prerastu u fizičke napade.

„Posledice takvog govora su predvidive. Njime se pruža dodatno ohrabrenje onima koji su skloni da poveruju u takvu pseudistoriju i stvara stvarna opasnost po bezbednost Srpske Pravoslavne Crkve, njenog sveštenstva, vernika i svetinja, ukoliko neko odluči da pretnje izrečene na internetu prenese u fizički prostor”, upozorava Eparhija.

Zbog toga ocenjuju da Džufkove izjave ne predstavljaju samo političku ili medijsku polemiku. Naprotiv, smatraju da postoje osnovi da ih nadležne institucije ispitaju i sa aspekta krivičnog zakonodavstva.

„Ovakve izjave lica koje se predstavlja kao verski poglavar nisu anonimni govor mržnje sa nekog internet naloga. One predstavljaju jasno prepoznatljive radnje sa obeležjima krivičnog dela, sa poznatim izvršiocem, koje su kosovske institucije dužne da gone po službenoj dužnosti”, navodi Eparhija.

Upravo zbog toga u uvodnom delu današnjeg saopštenja poziva policijske i pravosudne organe da pokažu da zakone primenjuju jednako prema svim verskim zajednicama i da ispitaju Džufkove javne istupe, za koje smatra da mogu sadržati elemente izazivanja nacionalne, verske i etničke mržnje.

Dok se progoni monah SPC, Džufki se godinama toleriše delovanje

Današnje saopštenje Eparhije ne zadržava se samo na kritici Džufkovih izjava, već pitanje njegovog delovanja stavlja u širi kontekst odnosa kosovskih institucija prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

Navodi da upravo u tome vidi „suštinu problema”.

Prema oceni Eparhije, istovremeno dok se protiv pojedinih pripadnika SPC preduzimaju restriktivne mere, državljaninu Albanije, za koga tvrdi da godinama podstiče netrpeljivost prema SPC, omogućeno je da bez posledica nastavi svoje aktivnosti.

Kao primer navodi slučaj igumana manastira Devine Vode, jeromonaha Fotija Kostovskog, državljanina Severne Makedonije, koji je, kako podseća, 2023. godine proteran sa Kosova, iako je godinama služio bez ijednog incidenta.

„Dok je iguman manastira Devine Vode, jeromonah Fotije Kostovski (građanin Severne Makedonije), koji je godinama služio na ovim prostorima bez ijednog incidenta, 2023. godine proteran sa Kosova i Metohije bez jasnog pravnog osnova, toleriše se postupanje državljanina Republike Albanije koji godinama otvoreno usmerava verbalno i fizičko nasilje protiv verske zajednice koja na Kosovu i Metohiji vekovima postoji”, navodi Eparhija.

Iz ovoga izvodi zaključak da takvo postupanje šalje poruku nekažnjivosti.

„Jedino objašnjenje koje možemo naći za takvu toleranciju jeste činjenica da je navedeno nasilje usmereno protiv Srpske Pravoslavne Crkve. Takvim tolerisanjem šalje se poruka, kako gospodinu Džufki tako i svakom drugom potencijalnom počiniocu, da će svaki oblik nasilja protiv Srpske Pravoslavne Crkve ostati nekažnjen. Ta poruka sama po sebi predstavlja podsticaj na novo nasilje”, navodi se u saopštenju.

Eparhija se zatim osvrće i na Džufkovu najavu da je počela registracija vernika za organizaciju koju predstavlja. Posebnu pažnju skreće na njegovu izjavu da pravo na registraciju imaju isključivo Albanci pravoslavne veroispovesti, ocenjujući da takav pristup nije spojiv sa osnovnim načelima verskih zajednica.

„Izraz ‘registracija vernika’ ne postoji ni kao verski ni kao pravni pojam. Međutim, daleko više zabrinjava ono što je uz taj pojam izrečeno, odnosno otvorena izjava gospodina Džufke da će u njegovu organizaciju biti primani isključivo kosovski Albanci”, navodi Eparhija.

Dalje ocenjuje da organizacija koja članstvo uslovljava nacionalnom pripadnošću ne može predstavljati istinsku versku zajednicu. Podseća i na ranije događaje u crkvi Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici, navodeći da su prilikom provale preko oltara bile postavljene albanske zastave.

„Organizacija koja članstvo uslovljava etničkom pripadnošću i koja uz ikone tamo gde se pojavi, kao prilikom provale u Rakitnici, postavlja preko oltara albanske zastave, nije istinska verska organizacija, a sasvim sigurno nije hrišćanska, a ponajmanje pravoslavna”, navodi Eparhija.

U slučaju da na Kosovu bude usvojen zakon kojim bi bila uređena registracija verskih zajednica, Eparhija očekuje da nadležni organi uzmu u obzir upravo ovakve javno iznete stavove, ali i činjenicu da je Srpska pravoslavna crkva već priznata kroz važeći kosovski pravni okvir, dok, kako navodi, nijedna nova zajednica ne bi smela da koristi nazive koji pripadaju već priznatim verskim zajednicama.

Nastavak upozorenja od 17. jula: Džufkin slučaj već bio među centralnim primerima koje je Eparhija navela

Današnje saopštenje nije prvo u kojem Eparhija raško-prizrenska upozorava na delovanje Nikole Džufke.

Samo tri dana ranije, 17. jula, objavila je jedno od svojih najobimnijih saopštenja poslednjih godina, u kojem je ocenila da se položaj Srpske pravoslavne crkve i srpske zajednice na Kosovu ozbiljno pogoršao, optužila kosovske institucije za sistematsku diskriminaciju i pozvala međunarodnu zajednicu da hitno reaguje, upozoravajući da bi, ukoliko takva reakcija izostane, moglo doći do „potpunog nestanka srpskog naroda sa ovog prostora”.

U tom dokumentu jedan od najopsežnijih delova bio je posvećen upravo slučaju crkve Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici i Nikoli Džufki. Eparhija je tada tvrdila da su njeni predstavnici, u prisustvu EULEKS-a, pokušali da prijave prvi upad u crkvu, ali da policija nije želela da primi prijavu niti sprovede istragu.

Istovremeno je upozorila da se Džufka slobodno predstavlja kao „arhiepiskop” nepostojeće crkve, uprkos tome što je protiv njega podneta krivična prijava.

„Nikola Džufka slobodno šeta Kosovom i lažno se predstavlja kao ‘arhiepiskop’ kanonski i zakonski nepostojeće crkve, javno se hvaleći provalom u crkvu koja pripada SPC i pokazujući pretenzije prema crkvama i manastirima SPC. Redovno se promoviše u medijima i čak biva priman od strane kosovskih gradonačelnika, uspešno ignorišući krivičnu prijavu koju je Eparhija podnela”, navela je tada Eparhija.

Zaključila je da takvo postupanje stvara atmosferu nekažnjivosti i šalje poruku da napadi na Srpsku pravoslavnu crkvu mogu ostati bez posledica.

Današnje saopštenje praktično predstavlja nastavak tog upozorenja, ali i direktan odgovor na intervju koji je Džufka u međuvremenu dao za KosovaPress, u kojem je izneo tvrdnje o navodnoj pobedi nad SPC pred sudom, pozvao da patrijarh Porfirije bude proglašen nepoželjnom osobom na Kosovu i najavio „vraćanje” pravoslavnih svetinja SPC, kao i registraciju vernika isključivo albanske nacionalnosti.

U međuvremenu, Džufka je ponovo dospeo u fokus javnosti i nakon što je početkom jula prisustvovao komemorativnoj akademiji povodom 31. godišnjice genocida u Srebrenici u Prištini, gde je sedeo u prvim redovima među zvanicama. Nekoliko dana kasnije usledio je intervju za KosovaPress, na koji je Eparhija odgovorila današnjim saopštenjem.

Ko je Nikola Džufka? Od samoproglašenog „arhiepiskopa” do sporova oko srpskih svetinja

Nikola Džufka, državljanin Albanije, poslednjih nekoliko godina u javnosti se predstavlja kao poglavar takozvane „Autokefalne pravoslavne crkve Kosova”, organizacije koju ne priznaje nijedna kanonska pravoslavna crkva.

Njegovo ime prvi put je šire dospelo u javnost krajem novembra 2023. godine, kada je sa grupom saradnika nasilno ušao u srednjovekovnu crkvu Svetog Arhangela Mihaila u selu Rakitnica kod Podujeva. Tom prilikom služio je verski obred u objektu koji pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi, dok su fotografije sa događaja pokazivale da su preko oltara bile postavljene albanske zastave.

Eparhija raško-prizrenska nakon toga podnela je krivične prijave protiv Džufke i njegovih saradnika zbog provale i uzurpacije verskog objekta, ali je više puta tvrdila da institucije nisu reagovale blagovremeno. Prema navodima Eparhije, Džufka je u maju prošle godine ponovo nasilno ušao u isti hram, zbog čega su podnete nove prijave.

U međuvremenu je nastavio da javno iznosi tvrdnje da srednjovekovni pravoslavni manastiri i crkve na Kosovu predstavljaju „albansko pravoslavno nasleđe”, najavljujući da će biti „vraćeni”.

Njegovo delovanje više puta je osporila i Pravoslavna autokefalna crkva Albanije, koja je još 2022. godine saopštila da Džufka nikada nije bio njen sveštenik niti episkop, odbacujući njegove tvrdnje o navodnom rukopoloženju kao neistinite. Na to danas ponovo podseća i Eparhija raško-prizrenska, ističući da Džufka nije pripadnik nijedne kanonske pravoslavne crkve u svetu.

Poslednjih nedelja ponovo je dospeo u žižu javnosti. Početkom jula prisustvovao je komemorativnoj akademiji u Prištini povodom 31. godišnjice  Srebrenice, gde je sedeo među zvanicama u prvim redovima.