Današnji datum u Srbiji vezuje se za važan trenutak u razvoju institucija za zaštitu ljudskih prava. Naime, 23. jula 2007. godine prvi Zaštitnik građana (Ombudsman) položio je zakletvu u Narodnoj skupštini Srbije.
Slična institucija postoji i na Kosovu, ali njena istorija počinje nekoliko godina ranije i razvijala se u drugačijim političkim i pravnim okolnostima.
Kako je nastala institucija Ombudsmana na Kosovu?
Institucija Ombudsmana na Kosovu uspostavljena je 2000. godine, u vreme administracije UNMIK-a, sa zadatkom da štiti ljudska prava građana od nezakonitog ili nepravilnog postupanja javnih vlasti. Prvi ombudsman bio je poljski pravnik Marek Antoni Novicki. U tom periodu Ombudsman je imao mandat da ispituje i postupke međunarodnih misija na Kosovu, uključujući UNMIK i KFOR.
Nakon promena institucionalnog okvira, ova institucija danas funkcioniše kao nezavisni organ predviđen Ustavom Kosova i Zakonom o Ombudsmanu. Prema tim propisima, Ombudsman nadzire rad javnih institucija, štiti prava i slobode građana, postupa po pritužbama fizičkih i pravnih lica, promoviše ravnopravnost i obavlja funkciju Nacionalnog preventivnog mehanizma protiv torture.
Šta radi Ombudsman i koja su njegova ovlašćenja?
Za razliku od sudova, Ombudsman ne donosi obavezujuće presude niti može da poništi odluke institucija. Njegova ovlašćenja zasnivaju se na istragama, preporukama i javnom ukazivanju na nepravilnosti. Javne institucije dužne su da sarađuju sa Ombudsmanom, dostave traženu dokumentaciju i odgovore na njegove zahteve, ali preporuke same po sebi nisu pravno obavezujuće.
Kojim se slučajevima Ombudsman najčešće bavi?
Uprkos tome, izveštaji i mišljenja Ombudsmana često imaju značajnu težinu u javnosti. Ova institucija redovno reaguje na pitanja diskriminacije, prava zajednica, imovinskih sporova, policijskog postupanja, prava pritvorenih i zatvorenih osoba, kao i na rad opštinskih i centralnih institucija. U medijima se njeni stavovi često pojavljuju upravo u slučajevima koji izazivaju najveću pažnju javnosti.
Ko danas obavlja funkciju Ombudsmana i kako građani mogu da mu se obrate?
Danas funkciju Ombudsmana obavlja Naim Ćeljaj, koji je na tu dužnost izabran 2020. godine. Sedište Institucije Ombudsmana nalazi se u Prištini, u Ulici „Migjeni” broj 21, dok regionalne kancelarije rade u Severnoj Mitrovici, Gračanici, Prizrenu, Peći, Gnjilanu, Uroševcu, Južnoj Mitrovici i Đakovici. Građani pritužbe mogu da podnesu lično, poštom, elektronskim putem ili putem besplatne telefonske linije 0800 15555.
Kancelarija Ombudsmana u Severnoj Mitrovici nalazi se u Bošnjačkoj mahali, u zgradi Kancelarije administrativnog okruga Severna Mitrovica (KKA), u Ulici „Sami Frašeri”, gde građani sa severa Kosova mogu neposredno da podnose pritužbe i dobiju informacije o postupku.
Za čitaoce KoSSeva institucija Ombudsmana posebno je poznata po brojnim preporukama koje se odnose na zaštitu prava nevećinskih zajednica, pristup javnim uslugama, pitanja imovine, upotrebe jezika, slobode kretanja i postupanje institucija prema građanima na severu Kosova.
