Autori analize predlažu jačanje Komisije za hartije od vrednosti, veće angažovanje američke razvojne finansijske korporacije DFC, osnivanje fonda za Zapadni Balkan i uključivanje finansijske saradnje u najavljeni strateški dijalog Srbije i Sjedinjenih Američkih Država.
Razvoj tržišta kapitala Srbije trebalo bi posmatrati kao pitanje strateške infrastrukture države, a ne samo kao reformu finansijskog sektora, ocenjuje se u novoj analizi Pupin inicijative pod nazivom „Razvoj tržišta kapitala Srbije: Kako američko finansijsko znanje i investicije mogu podržati ekonomsku modernizaciju“.
Autori smatraju da bi dublje i transparentnije tržište kapitala povećalo otpornost domaće privrede, privuklo više zapadnih investicija i smanjilo zavisnost Srbije od netransparentnih izvora finansiranja. Kao posebno povoljan trenutak za pokretanje reformi navode tehnološko povezivanje Beogradske berze sa evropskom berzanskom grupacijom Euronext preko Atinske berze, ali i najavljeni strateški dijalog Srbije i SAD.
Srbija zaostaje za regionom
U analizi se navodi da se srpska privreda i dalje u najvećoj meri oslanja na bankarske kredite, zbog čega mala i srednja preduzeća imaju ograničen pristup dugoročnom kapitalu.
Istovremeno, Beogradska berza, prema oceni autora, ostaje plitka i nelikvidna. Tržišna kapitalizacija iznosi manje od deset odsto bruto domaćeg proizvoda, dok se od ukupno 248 listiranih kompanija akcijama manje od stotinu trguje češće od jednom nedeljno. Domaći investicioni i dobrovoljni penzijski fondovi raspolažu imovinom manjom od 1,5 odsto BDP-a, a Srbija i dalje nema obavezni kapitalizovani penzioni stub koji bi podstakao razvoj tržišta kapitala.
Autori podsećaju da su pokrenuti prvi programi korporativnih obveznica, ali ocenjuju da tržište i dalje značajno zaostaje za zemljama regiona. Kao ilustraciju navode da bi tržišna kapitalizacija Srbije danas mogla biti oko šest milijardi dolara veća da je zemlja, nakon 2010. godine, sprovela reforme slične onima u Rumuniji.
Šta SAD mogu da ponude
U dokumentu se ocenjuje da najveći problem Srbije nije nedostatak kapitala, već nedovoljno razvijen institucionalni okvir koji uliva poverenje investitorima.
Kao oblasti u kojima bi američke institucije mogle da pruže podršku navode se unapređenje rada Komisije za hartije od vrednosti, jačanje korporativnog upravljanja, razvoj penzionih fondova po uzoru na američki model ERISA, kao i veće angažovanje Američke međunarodne razvojne finansijske korporacije (DFC), koja od 2020. godine ima kancelariju u Beogradu.
Autori ističu da američka podrška ne bi bila alternativa evropskim integracijama, već njihov dodatak kroz jačanje institucija i tržišnih pravila.
Predlog saradnje kroz strateški dijalog
Analiza predlaže fazni model saradnje Srbije i SAD koji bi obuhvatio regulatornu pomoć američkog Ministarstva finansija i Komisije za hartije od vrednosti (SEC), širenje programa finansijske podrške DFC-a, osnivanje posebnog Fonda za preduzeća Zapadnog Balkana po uzoru na američke razvojne fondove iz perioda posle Hladnog rata, kao i podršku ulaganjima u poljoprivredne tehnologije, digitalnu infrastrukturu i zelene obveznice.
Šest preporuka
Na kraju dokumenta autori iznose šest ključnih preporuka za unapređenje tržišta kapitala u Srbiji:
- jačanje kapaciteta Komisije za hartije od vrednosti;
- razvoj penzionih, investicionih i osiguravajućih fondova;
- proširenje programa Američke razvojne finansijske korporacije (DFC);
- osnivanje Fonda za preduzeća Zapadnog Balkana;
- pojednostavljenje procedura za izdavanje i trgovanje hartijama od vrednosti uz jačanje zaštite manjinskih akcionara;
- uključivanje pitanja tržišta kapitala, korporativnog upravljanja, razvoja penzionog sistema i finansijske infrastrukture u najavljeni strateški dijalog Srbije i Sjedinjenih Američkih Država.
Pupin inicijativa je privatno finansirana, nestranačka organizacija osnovana sa ciljem jačanja odnosa Srbije i Sjedinjenih Američkih Država. Bavi se analizama i predlozima javnih politika u oblastima ekonomije, bezbednosti, tehnologije i međunarodnih odnosa, sa fokusom na unapređenje bilateralne saradnje dve zemlje.
