Mali Božić, koji se obeležava 14. januara, u srpskoj pravoslavnoj tradiciji povezuje se sa Svetim Vasilijem Velikim, Obrezanjem Gospodnjim i završetkom božićnog ciklusa.

Dugo se u srpskom narodu smatralo da je 14. januar po novom, a 01. januar po starom kalendaru početak nove godine. Budući da samo mali broj pravoslavnih naroda praznuje julijansku Novu godinu, u novije vreme je označena kao Srpska Nova godina. Ipak, narodni naziv Mali Božić je za ovaj praznik najprimereniji. Mnogi obredi koji se praktikuju o Božiću se tada ponavljaju, piše dr Vesna Marjanović u Srpskom narodnom kalendaru.

Tako u nekim krajevima Srbije ponovo dolazi položajnik i unosi krajeve nagorelog Badnjaka. Na prazničnu trpezu se iznose glava božićne pečenice, sveća, negde i božićna slama i deo česnice.

Ponegde se na Mali Božić iz kuće iznosi badnjak. Tako se „zatvara“ božićni ciklus koji traje od Badnje večeri do Srpske Nove godine.

Sveti Vasilije Veliki

Sveti Vasilije Veliki rođen je oko 330. godine u Kapadokiji, a upokojio se 379. godine. Bio je episkop rodne Kesarije (Cezareje) i jedan od tri velika jerarha, zajedno sa Svetim Grigorijem Bogoslovom i Svetim Jovanom Zlatoustim. Posebno je poznat po borbi za očuvanje pravoslavne vere.

Kao veliki teolog i crkveni pisac, Sveti Vasilije dao je nemerljiv doprinos oblikovanju učenja o Svetoj Trojici. Autor je Liturgije Svetog Vasilija Velikog, koja se služi više puta godišnje, uglavnom u dane Velikog posta i na Badnje veče. Smatra se i osnivačem opštežiteljnog monaštva u istočnom hrišćanstvu. Njegova monaška pravila su i danas osnova manastirskog života.

U narodnoj tradiciji, praznik Svetog Vasilija povezuje se sa novim početkom, blagoslovom doma i godinom koja dolazi. Vernici ovaj dan obeležavaju molitvom, porodičnim okupljanjem i željama za zdravlje, mir i napredak u godini pred njima.

Vasilice

Domaćice su na ovaj praznik rano ujutro mesile poseban kolač ili više malih kolača, onoliko koliko ima ukućana, po imenu vasilice ili vasuljice.

Kolači su se ukrašavali sa tri uvezane slamke ili sa tri crvenim koncem uvezane drenove grančice koje su, kako je narod verovao, predstavljale Sveto Trojstvo.

U kolač se stavljalo razno zrnevlje – znamenja koja su simbolizovala zdravlje, napredak i bogatstvo. Takvi kolači su mešeni od brašna i masti, a nakon pečenja bi se mazali medom. Jeli su se ritualno, nakon što ukućani dođu iz crkve s jutrenja, uz drugu svečarsku i mrsnu hranu.

U srpskom narodu je odomaćen naziv vasilica. Smatra se da je došao kao uticaj iz grčkog folklora jer se i tamo na ovaj dan, odnosno na Novu godinu, mesi vasilopita, kolač za sreću i plodnost.

Obrezanje Gospoda Isusa Hrista

Osmog dana po rođenju, Hristos je po Mojsijevom zakonu, koji je važio za svu jevrejsku mušku decu, obrezan. Na taj način je počeo stradati za nas.

Pri tome je dobio ime Isus, koje s neba beše doneo Arhanđeo Gavril u ono vreme kada Prečistoj Devi Mariji objavi blagovest o začeću.