Mesec dana nakon što je Kosovska policija privela četvoricu mladića zbog pripreme zida za oslikavanje murala patrijarha Pavla, spor između Opštine Severna Mitrovica i Ministarstva administracije lokalne samouprave prerastao je u pravni spor. Nakon što je Ministarstvo zatražilo preispitivanje zakonitosti opštinske saglasnosti za mural, Opština je danas objavila odgovor na pet strana u kojem tvrdi da centralne vlasti nemaju zakonsko ovlašćenje da ospore njenu odluku. U argumentaciji se poziva na Ustav Kosova, Evropsku povelju o lokalnoj samoupravi, Evropsku konvenciju o ljudskim pravima, praksu Evropskog suda za ljudska prava, Ustavnog suda Kosova i Venecijanske komisije.
Odgovor predstavlja reakciju na zahtev Ministarstva administracije lokalne samouprave od 19. juna, kojim je od Opštine zahtevano da preispita zakonitost administrativne saglasnosti izdate za oslikavanje murala patrijarha Pavla u centru Severne Mitrovice. Ministarstvo je prethodno ocenilo da projekat ne ispunjava ustavne i zakonske standarde za korišćenje javnog prostora, uz obrazloženje da podrazumeva versku simboliku i da nisu dovoljno razmotrena prava svih zajednica.
Opština: Ministarstvo nema zakonsku nadležnost
Najveći deo odgovora ne bavi se samim muralom, već pitanjem nadležnosti.
Opština tvrdi da je izdavanje administrativne saglasnosti za korišćenje javnog prostora pitanje iz njene izvorne nadležnosti, te da Ministarstvo nije navelo nijednu ustavnu ili zakonsku odredbu koja bi mu omogućila da preispituje ovakav akt.
U dokumentu se navodi da je zahtev Ministarstva „pravno neosnovan“, kao i da predstavlja mešanje centralne vlasti u ustavom garantovanu autonomiju lokalne samouprave.
Opština dalje ocenjuje da je Ministarstvo postupalo ultra vires, odnosno izvan svojih zakonskih ovlašćenja, pozivajući se na odredbe Ustava Kosova, Zakona o lokalnoj samoupravi i Evropske povelje o lokalnoj samoupravi.
„Ne radi se o verskom simbolu“
Jedna od ključnih primedbi Ministarstva odnosila se na ocenu da projekat podrazumeva postavljanje verske simbolike u javnom prostoru.
Opština odbacuje takvo tumačenje.
Navodi da mural ne sadrži verske simbole, niti promoviše versku doktrinu, već prikazuje istorijsku ličnost uz poruku koja, kako ocenjuje, ima univerzalni etički karakter.
Planirano je da mural sadrži citat patrijarha Pavla:
„Sve će proći, ali duša, obraz i ono što je dobro ostaju zauvek.“
Prema stavu Opštine, takva poruka promoviše moralni integritet, dostojanstvo i dobrotu, a ne versku pripadnost.
„Mural ne sadrži verske simbole, ne promoviše versku doktrinu, ne ugrožava prava bilo koje zajednice niti sadrži elemente govora mržnje ili diskriminacije“, navodi se u odgovoru.
Kao dodatni argument, Opština navodi da se citati verskih ličnosti koriste i u drugim javnim prostorima bez verskog karaktera, ukazujući, između ostalog, na primere citata Majke Tereze.
Pozivanje na praksu Evropskog suda
Opština odbacuje i tvrdnju Ministarstva da nije sprovedena odgovarajuća javna rasprava.
Navodi da zakon ne propisuje obavezu posebnih javnih konsultacija za izdavanje ovakve administrativne saglasnosti, te da Ministarstvo ne može naknadno uvoditi procedure koje nisu predviđene propisima.
U odgovoru se pritom poziva na više presuda Evropskog suda za ljudska prava, među kojima su „Handyside protiv Ujedinjenog Kraljevstva“, „Müller protiv Švajcarske i Vereinigung Bildender Künstler protiv Austrije, uz obrazloženje da umetničko izražavanje uživa visok stepen zaštite slobode izražavanja i da svako ograničenje mora biti jasno propisano zakonom i proporcionalno legitimnom cilju.
Na kraju dokumenta Opština navodi da ostaje pri izdatoj administrativnoj saglasnosti i poziva Ministarstvo da obustavi dalje postupanje u ovom predmetu.
Dokument pogledajte ovde Odgovor na zahtev br-prot 14-03001-001053926 od 19.06.2026
Kako je počeo spor
Slučaj je počeo 24. juna, kada je Kosovska policija privela četvoricu mladića koji su u Sutjeskoj ulici pripremali zid za oslikavanje novog murala na mestu gde se do avgusta prošle godine nalazio mural sa likovima patrijarha Pavla i mitropolita crnogorsko-primorskog Amfilohija.
Policija je tada saopštila da za radove nije postojalo odobrenje Ministarstva administracije lokalne samouprave. Protiv umetnika Stefana Stojanovića podneta je krivična prijava za vandalizam, dok je Opština Severna Mitrovica tvrdila da je izdala urednu administrativnu saglasnost i optužila policiju za selektivnu primenu propisa.
Već narednog jutra zid je potpuno prekrečen. I Kosovska policija i Opština tada su saopštile da nemaju saznanja ko je to učinio.
Nekoliko dana kasnije Ministarstvo administracije lokalne samouprave zatražilo je od Opštine da preispita zakonitost izdate saglasnosti, ocenjujući da projekat ne pruža dovoljne garancije neutralnosti javnog prostora, zaštite prava svih zajednica i poštovanja ustavnih standarda.
A mitropolit Amfilohije?
Za razliku od ranijeg murala, koji je prikazivao dvojicu visokih velikodostojnika Srpske pravoslavne crkve i bio prekrečen u akciji kosovskih vlasti u avgustu prošle godine, novi projekat i čitav postupak pred kosovskim institucijama odnose se isključivo na mural patrijarha Pavla. Opština u odgovoru ne objašnjava zbog čega je novi projekat ograničen samo na njegov lik.
Zanimljivo je da se u dokumentaciji koja je predmet ovog postupka, kao ni u odgovoru Opštine objavljenom danas, više ne spominje mural sa likovima patrijarha Pavla i mitropolita crnogorsko-primorskog Amfilohija, koji je godinama bio jedno od prepoznatljivih obeležja centra Severne Mitrovice.
