Izvor: Gazeta Express (Tekst je izvorno preveden sa albanskog)
Spomenik na Gazimestanu, oko 10 kilometara od Prištine, svakog 28. juna postaje najposećenije mesto od strane Srba, koji obeležavaju praznik Vidovdan kao sećanje na stradanje Srba u bici protiv turske vojske na Kosovu 1389. godine, piše Gazeta Express.
Dana 10. juna prošle godine, Opština Gračanica donela je odluku da se ovaj praznik obeleži i proslavi uz upotrebu simbola i zastava države Srbije, i tu odluku je prosledila Ministarstvu za administraciju lokalne samouprave na ocenu zakonitosti.
Dva dana kasnije, 12. juna, MALS je ovaj zahtev prosledio Ministarstvu unutrašnjih poslova (MUP) radi procene zakonitosti.
Nakon procene akta, 24. juna 2024. godine, MUP je odgovorio Opštini i MALS-u, navodeći da „28. jun (Vidovdan) nije određen kao zvanični praznik ili dan sećanja u Republici Kosovo“, čime je dovedena u pitanje zakonitost odluke opštine:
„Skupština Opštine Gračanica nije preispitala odluku niti je postupila u skladu sa zahtevom MUP-a“.
Zbog toga je 31. jula 2024. godine, MALS tužila Opštinu Gračanica, tražeći od Osnovnog suda u Prištini, Odeljenja za upravne sporove, da poništi spornu odluku.
Sud je za ovaj slučaj doneo odluku nakon 11 meseci.
Odluka suda. Bez zastava i simbola
U presudi donetoj 9. juna ove godine, koju je obezbedio Klan Kosova, sudija koji je vodio slučaj, Krešnik Kačiju, odlučio je da u celosti usvoji tužbu MALS-a i da poništi odluku Opštine Gračanica, ističući da „ova presuda zamenjuje poništeni akt i ima obavezujući karakter“.
U obrazloženju, sud je naveo da prema Zakonu o zvaničnim praznicima na Kosovu, „samo Vlada u saradnji sa predsednikom Republike Kosovo može odrediti memorijalne dane, od kojih dva u konsultaciji sa srpskom zajednicom. Opštine nemaju nadležnost da proglašavaju posebne praznične dane sa javnim značajem, koji uključuju upotrebu državnih ili nacionalnih simbola na javnim mestima“.
Odluku Opštine Gračanica da da saglasnost za isticanje zastave druge države povodom praznika koji nije priznat kao zvanični od strane institucija Kosova, sud ocenjuje kao „prekoračenje ovlašćenja definisanih zakonom“.
Prema tumačenju Osnovnog suda u Prištini, ova odluka je ozbiljno narušila jedinstveni i „ustavni karakter Kosova“.
„Prema članu 1 Ustava Republike Kosovo, Kosovo je jedinstvena i nedeljiva država, i opštinske vlasti ne mogu preduzimati radnje koje relativizuju ovaj princip. Dozvoljavanje isticanja zastave druge države (Srbije), van zakonski predviđenih slučajeva, može se tumačiti kao simbolički čin dvostrukog suvereniteta ili političke samoorganizacije, suprotno ustavnom poretku“, dalje se navodi u obrazloženju presude.
„Ovo je naročito značajno u kontekstu etničke i političke osetljivosti na Kosovu. Svako takvo dopuštanje bez zakonske osnove može stvoriti opasan presedan za podrivanje pravnog poretka i državnog jedinstva“.
Sud je ocenio da odluka Opštine Gračanica ozbiljno ugrožava javni red i međuetnički suživot.
„Odluka u pitanju može izazvati međuetničke tenzije, naročito ako se percipira da opštinske vlasti favorizuju jednu zajednicu suprotno pravnom poretku i osećanjima drugih zajednica. Taj rizik po javni red je još veći u slučaju kada se simbol druge države prikazuje organizovano od strane javnog opštinskog organa, bez saglasnosti ili ovlašćenja centralnih institucija“, navodi se u obrazloženju presude Osnovnog suda u Prištini.
Sud je dalje odbacio tvrdnje Opštine Gračanica da ta odluka „nema trajni pravni efekat, već je jasno vremenski ograničena na 28.06.2024“.
U tom pogledu, sud je zaključio da privremeni karakter ne oslobađa od nezakonitosti.
„Nezakonitost jednog upravnog akta ocenjuje se prema njegovoj usklađenosti sa zakonom u trenutku kada proizvodi efekat, a ne na osnovu trajanja efekta“, ocenio je sudija Kačiju u donetoj presudi.
Ovom presudom, sud teži ne samo utvrđivanju nezakonitosti u konkretnom slučaju, već i obezbeđivanju koherentnosti pravnog poretka i prevenciji sličnih kršenja u budućnosti.
Stoga navodi da ova presuda treba da služi kao model postupanja ne samo za tuženu opštinu, već i za sve druge opštine ubuduće, potvrđujući da opštine nemaju pravo da preduzimaju radnje koje zadiru u nadležnosti centralne vlasti, da ne mogu legalizovati javno prikazivanje simbola stranih država svojim samostalnim odlukama u suprotnosti sa Ministarstvom unutrašnjih poslova i relevantnim zakonima, te da moraju poštovati hijerarhiju akata i odluka centralnih organa Kosova.
